Haksız Rekabetin Koşulları ve Hükümleri: Müşteri Ayartma, Eski Çalışan ve Ortağın Rakip Faaliyetleri Ne Zaman ve Ne Ölçüde Haksız Rekabet Sayılır?
Bir çalışanın işten ayrılarak rakip firmaya geçmesi, bir müdürün şirketle aynı alanda kendi işini kurması ya da eski müşterilerin yeni bir rakibe yönelmesi ticari hayatta sıkça karşılaşılan durumlardır. Bu durumların her biri kendiliğinden hukuka aykırı değildir; serbest rekabet, müşteri ve çalışan kazanmak için yarışmayı zaten içermektedir. Hukuka aykırılık, rekabetin dürüstlük kuralına aykırı araçlarla yapılması, geçerli bir rekabet yasağı sözleşmesinin ihlal edilmesi veya kanunun yöneticilere yüklediği rekabet yasağının çiğnenmesi halinde doğmaktadır. Bu yazımızda, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) çerçevesinde tüm bu durumları güncel Yargıtay kararları ışığında ele alacağız.
Genel Ölçüt: Dürüstlük Kuralına Aykırılık
Haksız rekabet hükümlerinin amacı rakipleri birbirinden korumak değil, rekabetin dürüst ve bozulmamış biçimde işlemesini sağlamaktır. Kanun genel ölçütü şu şekildedir:
TTK m. 54/2: "Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır."
Bu ölçütün sonucu olarak, bir girişimcinin rakibinin müşterisini veya çalışanını kendine çekmeye çalışması tek başına haksız rekabet sayılmamaktadır. Nitekim birbiriyle rekabet içindeki girişimcilerin müşterileri kapmaya çalışması iktisadi rekabetin doğasına uygun olup ancak bazı özel şartların gerçekleşmesi halinde haksız rekabetten söz edilebilinecektir. Örneğin rakip firmanın çalışanını, mevcut sözleşmesini usulüne uygun biçimde sona erdirmeye teşvik etmek, kanuni ve sözleşmesel sürelere uyulduğu sürece sözleşme serbestisi kapsamında bir haksız rekabet sayılmayacaktır.
Müşteri ve Çalışan Ayartma
Kanunun saydığı ayartma halleri
TTK m. 55/1-b, sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmeyi belli şartlarda haksız rekabet hallerinden biri olarak düzenlemektedir:
TTK m. 55/1-b: "Sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltmek; özellikle; 1. Müşterilerle kendisinin bizzat sözleşme yapabilmesi için, onları başkalarıyla yapmış oldukları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek, (…) 3. İşçileri, vekilleri veya diğer yardımcı kişileri, işverenlerinin veya müvekkillerinin üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye veya ele geçirmeye yöneltmek,"
Hükmün ağırlık noktası "yöneltmek" fiilidir. Rakip firmanın bir müşteriyi araması, ona daha uygun fiyat önermesi veya ürününü tanıtması bu kapsamda değerlendirilmemektedir. Haksız rekabet, müşterinin mevcut sözleşmesini ihlal etmeye, örneğin süreli bir tedarik sözleşmesini süresinden önce ve haklı sebep olmaksızın bırakmaya teşvik edilmesi halinde gündeme gelecektir. Çalışan bakımından da aynı ayrım geçerlidir: Çalışanı ihbar süresine uyarak ayrılmaya ikna etmek kural olarak meşru bir davranıştır. Çalışanı işverenin üretim veya iş sırlarını yanında getirmeye yöneltmek ise bir haksız rekabet halidir.
Müşteri bilgisi, iş ürünü ve iş sırrı
Eski çalışanın rakip firmada müşteri portföyünü kullanması iddiası, uygulamada genellikle TTK m. 55/1-c ve d bentlerine dayandırılmaktadır:
TTK m. 55/1-c: "Başkalarının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma; özellikle; 1. Kendisine emanet edilmiş teklif, hesap veya plan gibi bir iş ürününden yetkisiz yararlanmak,"
TTK m. 55/1-d: "Üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek; özellikle, gizlice ve izinsiz olarak ele geçirdiği veya başkaca hukuka aykırı bir şekilde öğrendiği bilgileri ve üretenin iş sırlarını değerlendiren veya başkalarına bildiren dürüstlüğe aykırı davranmış olur."
Bir bilginin sır olarak korunabilmesi için gizli olması, başkaları tarafından kolaylıkla öğrenilememesi ve gizli kalmasında sır sahibinin menfaatinin bulunması gerekmektedir. Müşteri listesinin de bu niteliği taşıdığı ölçüde üretim sırrı sayılması mümkündür; ancak bir bilginin sır olup olmadığının somut olayın özelliklerine göre mahkemece belirleneceği ve sır niteliğinin davacı tarafından ispat edilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Bu ispat yükünün ağırlığı, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 04.12.2025 tarihli ve 2025/2339 E., 2025/7280 K. sayılı kararında da açıkça görülmektedir. Olayda davacı giyim şirketinde 17 yıl yönetici olarak çalışan davalı, işten ayrıldıktan sonra aynı sektördeki rakip şirkette çalışmaya başlamış ve davacının bayi ve corner müşterilerini telefonla arayarak yeni şirketinin ürünlerini almalarını istemiştir. Bilirkişi incelemesinde iki şirketin portföyündeki 12 müşterinin ortak olduğu tespit edilmiştir. Buna rağmen ilk derece mahkemesi davayı reddetmiş ve Yargıtay bu kararı onamıştır.
"(…) davalı ...'ın davacı müşterileri ile temas kurmasının tek başına haksız rekabet oluşturacak bir durum oluşturmadığı, haksız rekabet oluşabilmesi için davalıların iş sırlarının ve müşterilere ait iş ürünü niteliğindeki bilgilerin ne şekilde kullanıldığı ve sağlanan faydanın ne olduğunun ispatı gerektiği, davacının müşterisi olan mağazaların arama motorları üzerinde yapılan basit bir arama ile tüm adres ve telefon bilgilerine ulaşılabildiğinin tespit edildiği, kaldı ki davacını müşteri isim ve adreslerine ait bilginin iş ürünü olmadığı, bunların kullanılmasının tek başına haksız rekabet oluşturmayacağı (…)"
Dolayısı ile müşterinin kim olduğu ve nerede bulunduğu herkesin ulaşabileceği bir bilgiyse, bu bilginin eski çalışan tarafından kullanılması haksız rekabet oluşturmamaktadır. Korunacak husus; fiyat koşulları, sipariş geçmişi, iskonto yapısı, tedarik kaynakları gibi kamuya açık olmayan ve işletmenin emeğiyle oluşmuş bilgilerdir. Bu nedenle işverenin, korumak istediği bilgileri baştan belirlemesi, erişimi sınırlaması ve gizlilik yükümlülüğünü yazılı hale getirmesi önem taşımaktadır.
Eski Çalışanın Rakip Faaliyeti
Rekabet yasağı sözleşmesi yoksa
İş sözleşmesi devam ettiği sürece işçi sadakat borcu gereği işverenle rekabet edemez. Sözleşme sona erdikten sonra ise kural, çalışma özgürlüğüdür. İşçi, geçerli bir rekabet yasağı sözleşmesi bulunmadıkça rakip firmada çalışabilir veya kendi işini kurabilir. Bu dönemde işveren ancak eski işçinin fiilinin TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet oluşturduğunu ispat ederek koruma talep edebilir. Yukarıda aktarılan 2025/7280 K. sayılı kararda da mahkeme, taraflar arasında TBK m. 444 kapsamında yazılı bir rekabet yasağı sözleşmesi sunulmadığı için iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra rekabet yasağının ihlalinden söz edilemeyeceğini belirtmiştir.
Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerlilik şartları
İşçinin sözleşme sonrası rekabet etmeme borcunu içerecek anlaşmalar TBK m. 444 vd. hükümlerinde düzenlenmiştir:
TBK m. 444: "Fiil ehliyetine sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir. Rekabet yasağı kaydı, ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması, işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir."
TBK m. 445/1: "Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işlerin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve süresi, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz."
Buna göre geçerli bir rekabet yasağı için dört unsur birlikte aranmaktadır:
1) Anlaşmanın yazılı şekilde yapılmış ve imzalanmış olması,
2) İşçinin müşteri çevresi veya sırlar hakkında bilgi edinme imkânının mevcut olması,
3) Bu bilgilerin kullanılmasının işverene önemli bir zarar verme ihtimali ve
4) Yapılacak rekabet etmeme anlaşmasının yer, zaman ile iş türü bakımından ölçülü sınırlamalar içermesi.
Burada belirtmek gerekir ki müşteri çevresi, işverenin sunduğu mal ve hizmetin niteliğinden değil, işçinin kişisel yetenek ve yetkinliğinden kaynaklandığı hallerde rekabet yasağının geçerliliğinden söz etmek hakkaniyetli olmayacaktır. Keza bu durumda işverenin zararı ile müşteri bilgisinin kullanımı arasında bir neden-sonuç ilişkisi kurulması güçtür.
Bir başka husus ise sınırı aşan bir yasak kararlaştırılmış olmasının hukuki mahiyetidir. Bu hâlde yapılan rekabet etmeme anlaşması kendiliğinden tümüyle geçersiz olmamakta; TBK m. 445/2 uyarınca hâkim tarafından yasağın kapsamı veya süresi sınırlandırılabilmektedir.
Önemli zarar şartının somut uygulaması, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 29.05.2025 tarihli ve 2024/5633 E., 2025/3833 K. sayılı kararında görülmektedir. Olayda iş sözleşmesinde, işçinin ayrılmasından itibaren üç yıl süreyle belirli malzemeleri satan işyerlerinde çalışamayacağına ilişkin bir kayıt bulunmaktadır. Pazarlama ve satış departmanında çalışan davalı, ayrıldıktan sonra sözleşmede adı açıkça geçen rakip firmada işe başlamış ve işveren tazminat davası açmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi rekabet yasağı düzenlemesinin esasen geçerli olduğunu kabul etmekle birlikte davayı reddetmiş, Yargıtay da bu kararı onamıştır.
"(…) davalının, davacıya ait iş yerinde pazarlama ve satış departmanında asgari ücretle çalışan sıradan, vasıfsız bir işçi iken, dava dışı şirkette de benzer işi yaptığı, davalının, dava konusu fiillerinin, davacı nezdinde üstlendiği görev ve sorumluklar itibarıyla davacının zararına, rakip teşebbüsü rekabette avantajlı hale getirecek bir varlık transferinin somut olarak ortaya konulmadığı, diğer yönden davalının, davacı tarafça verilen hizmet ve fiyat niteliği ile müşteri çevresini bilmesinin, tek başına TBK'nın 444/2 hükmünde belirtilen şekilde, işverenin önemli bir zararına sebep olabilecek nitelikte bir olgu olmadığı (…)"
Karar, rekabet yasağı kaydının sözleşmede bulunmasının tek başına yeterli olmadığını göstermesi açısından yerinde bir örnektir. İşçinin çalışma hak ve özgürlüğünü kısıtlayıcı şekilde herhangi bir meşru amaca da hizmet etmeyen anlaşmaların hukuki sonuç doğurması mümkün değildir. Ayrıca işveren, işçinin görev ve yetkisi itibarıyla rakibe hangi bilgi veya avantajı taşıyabileceğini somut olarak ortaya koymalıdır. Bu nedenle rekabet yasağı kayıtlarının tüm çalışanlara aynı standart metinle değil, pozisyonun gerçekten eriştiği bilgiler dikkate alınarak titizlikle düzenlenmesi gerekmektedir.
İhlalin sonuçları ve yasağın sona ermesi
Yasağa aykırı davranışın sonuçları TBK m. 446'da düzenlenmiştir:
TBK m. 446/1-2: "Rekabet yasağına aykırı davranan işçi, bunun sonucu olarak işverenin uğradığı bütün zararları gidermekle yükümlüdür. Yasağa aykırı davranış bir ceza koşuluna bağlanmışsa ve sözleşmede aksine bir hüküm de yoksa, işçi öngörülen miktarı ödeyerek rekabet yasağına ilişkin borcundan kurtulabilir; ancak, işçi bu miktarı aşan zararı gidermek zorundadır."
Yasağın sona ermesi bakımından ise şu hüküm dikkat çekmektedir:
TBK m. 447/2: "Sözleşme, haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından veya işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse, rekabet yasağı sona erer."
Dolayısıyla işçiyi haklı sebep olmaksızın işten çıkaran veya çıkmasına sebebiyet veren işverenin, sözleşmedeki rekabet yasağına dayalı hakları da sona erecektir.
Görevli mahkeme
Rekabet yasağı sözleşmesinden doğan davalarda iş mahkemesinin mi asliye ticaret mahkemesinin mi görevli olduğu uzun süre tartışmalı kalmıştır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 13.06.2025 tarihli ve 2023/1 E., 2025/3 K. sayılı kararıyla TBK m. 444 vd. hükümleri uyarınca rekabet yasağına aykırılık sebebiyle açılacak davalarda asliye ticaret mahkemelerinin görevli olduğuna karar vermiştir.
Bu nedenle rekabet yasağına aykırılık nedeniyle tazminat veya cezai şart talepli davaların asliye ticaret mahkemesinde açılması gerekmektedir.
Şirket Müdürünün ve Ortağın Rakip Faaliyeti
Limited şirket müdürü
Limited şirket müdürleri, işçilerden farklı olarak kanundan doğan bir rekabet yasağına tabidir:
TTK m. 626/2: "Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer tüm ortaklar yazılı olarak izin vermemişse, müdürler şirketle rekabet oluşturan bir faaliyette bulunamazlar. Şirket sözleşmesi ortakların onayı yerine ortaklar genel kurulunun onay kararını öngörebilir."
Müdürün rekabet yasağı, kural olarak müdürlük görevi süresince devam etmekte, görev sona erdikten sonra ise devam edeceğinin ancak ayrı bir sözleşmeyle kararlaştırılmış olması gerekmektedir. Ortaklar bakımından ise TTK m. 613/2, şirketin çıkarlarını zedeleyebilecek davranışları yasaklamakta; ancak ortağa genel bir rekabet yasağı getirmemekte, bunu şirket sözleşmesiyle öngörülebilecek bir yükümlülük olarak düzenlemektedir.
Müdürün kanuni rekabet yasağının ihlaline ilişkin güncel bir örnek de Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.04.2026 tarihli ve 2025/5771 E., 2026/2479 K. sayılı kararıdır. Olayda bir tıbbi cihaz şirketinde temsile yetkili müdür olarak görev yapan davalı, müdürlüğü sürerken şirketle aynı alanda faaliyet gösteren bir şahıs işletmesi kurmuş ve şirketin müşterilerine satış yapmıştır. Şirketin genel kurul kararıyla müdürü azletmesinin ardından açılan davada, bozma kararına uyan Bölge Adliye Mahkemesi şu tespitleri yapmış ve Yargıtay bu kararı onamıştır:
"(…) 10.03.2015 tarihinde kurulan ... Ticaret şahıs işletmesi tarafından, davacı ... Ltd. Şti.'nde 18.06.2014-01.03.2016 tarihleri arasında temsil ve ilzama yetkili müdür olarak görev yapan davalının, davacı şirketteki müdürlük görev ve yetkisinin sona erdirildiği 01.03.2016 tarihlerine kadar, davacı şirketin eski müşterilerine gerçekleştirilen satışların rekabet yasağı kapsamında olduğu ve haksız rekabet teşkil ettiği (…)"
Anonim şirket yönetim kurulu üyesi
Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin rekabet yasağı TTK m. 396'da düzenlenmektedir:
TTK m. 396/1: "Yönetim kurulu üyelerinden biri, genel kurulun iznini almaksızın, şirketin işletme konusuna giren ticari iş türünden bir işlemi kendi veya başkası hesabına yapamayacağı gibi, aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak sıfatıyla da giremez. Bu hükme aykırı harekette bulunan yönetim kurulu üyelerinden şirket tazminat istemekte veya tazminat yerine yapılan işlemi şirket adına yapılmış saymakta ve üçüncü kişiler hesabına yapılan sözleşmelerden doğan menfaatlerin şirkete ait olduğunu dava etmekte serbesttir."
Hükmün sağladığı seçimlik haklar, yani tazminat yerine işlemin şirket adına yapılmış sayılmasını isteme imkânı, şirkete önemli bir koruma sağlamaktadır. Ancak bu haklar için öngörülen süreler kısadır: TTK m. 396/3 uyarınca haklar, diğer üyelerin durumu öğrendiği tarihten itibaren üç ay ve her halde işlemden itibaren bir yıl geçince zamanaşımına uğramaktadır. Limited şirketler için benzer bir seçimlik hak düzenlemesi bulunmasa da doktrinde TTK m. 396'nın limited şirket müdürlerine kıyasen uygulanabileceğine yönelik görüşler de mevcuttur.
Haksız Rekabet Davaları ve Süreler
Açılabilecek davalar
Haksız rekabetten zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişinin başvurabileceği davalar TTK m. 56/1'de sayılmaktadır:
TTK m. 56/1: "Haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören veya böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kimse; a) Fiilin haksız olup olmadığının tespitini, b) Haksız rekabetin men'ini, c) Haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılmasını, (…) d) Kusur varsa zarar ve zıyanın tazminini, e) Türk Borçlar Kanununun 58 inci maddesinde öngörülen şartların varlığında manevi tazminat verilmesini, isteyebilir. Davacı lehine ve (d) bendi hükmünce tazminat olarak hâkim, haksız rekabet sonucunda davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir."
Tespit, men ve ortadan kaldırma davaları için kusur aranmamaktadır. Tazminat davası ise kusura bağlıdır. Fıkranın son cümlesi, uygulamada zararın ispatındaki güçlüğü hafifletmektedir. Davacı, kendi kazanç kaybını ispat edemese dahi davalının haksız rekabetle elde edebileceği menfaatin karşılığını talep edebilmektedir. Dava devam ederken rakip faaliyetin durdurulması için TTK m. 61 uyarınca ihtiyati tedbir talep edilmesi de mümkündür.
Zamanaşımı ve dava şartları
TTK m. 60/1: "56 ncı maddede yazılı davalar, davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde bunların doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Şu kadar ki, haksız rekabet fiili aynı zamanda 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımı süresine tabi olan cezayı gerektiren bir fiil niteliğinde ise, bu süre hukuk davaları için de geçerli olur."
Bir yıllık süre kısadır ve eski çalışanın rakip faaliyetinin öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlamaktadır. Haksız rekabete ilişkin davalar TTK'da düzenlendiğinden ticari dava niteliğindedir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK m. 5/A). Tespit ve men talepleri ise bu kapsamın dışında kalmaktadır. Arabuluculuk sürecinin ayrıntıları için, ticari davalarda zorunlu arabuluculuğa ilişkin yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Rakibin müşterisini veya çalışanını kazanmaya çalışmak, serbest rekabetin olağan bir parçasıdır. Haksız rekabet ise, yalnızca müşterinin veya çalışanın sözleşmesini ihlale yöneltilmesi, kamuya açık olmayan iş ürünlerinin veya sırların kullanılması gibi dürüstlük kuralına aykırı davranışlar söz konusu olduğunda doğmaktadır. Eski çalışan bakımından işverenin en etkili koruması, TBK m. 444–445'e uygun yazılı bir rekabet yasağı sözleşmesidir; ancak bu sözleşme de işçinin pozisyonu gerçekten önemli bir zarar ihtimali yaratıyorsa geçerlidir. Limited şirket müdürü ve anonim şirket yönetim kurulu üyesi ise görevleri süresince kanundan doğan bir rekabet yasağına tabidir. Her durumda bir yıllık zamanaşımı süresi ve tazminat talebinin doğru belirlenmesi, hak kaybının önlenmesi için elzemdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Eski çalışanın müşterileri araması haksız rekabet midir?
Tek başına değildir. Yargıtay, müşteri isim ve iletişim bilgilerinin herkesin ulaşabileceği türden olduğu bir olayda, eski çalışanın bu müşterilerle temas kurmasını haksız rekabet saymamıştır. Haksız rekabet için müşterinin kamuya açık olmayan iş ürünlerinin, sırların kullanıldığının ispatı gerekmektedir.
Rekabet yasağı en fazla kaç yıl olabilir?
TBK m. 445/1 uyarınca süre, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Yasak ayrıca yer ve iş türü bakımından da ölçülü olmalıdır. Aşırı bir yasak, hâkim tarafından kapsamı veya süresi bakımından hafifletilebilmektedir.
Rekabet yasağı davası hangi mahkemede açılır?
Yargıtay'ın 13.06.2025 tarihli içtihadı birleştirme kararı ile emsal gösterildiği üzere, işçinin rekabet yasağına aykırılığından kaynaklanan davalarda asliye ticaret mahkemeleri görevlidir.
Haksız rekabet davası için süre ne kadardır?
TTK m. 60/1 uyarınca davalar, hakkın doğduğunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde fiilden itibaren üç yıl içinde açılmalıdır.
