top of page
309062_home_white.png
309062_home_building_house_real estate_icon.png
309062_home_white.png
309062_home_building_house_real estate_icon.png
EREN HUKUK
309062_home_white.png
309062_home_building_house_real estate_icon.png
EREN HUKUK

Memura Verilen Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası: Savunma Süreci, Zamanaşımı ve Süreler

Yazarın fotoğrafı: ER|EN HUKUK
ER|EN HUKUK
12 saat önce
7 dakikada okunur
Memur disiplin cezasına karşı idari yargı yolu

Devlet memurlarına verilen disiplin cezaları, yalnızca bir kınama yazısı veya aylıktan kesintiyle sınırlı kalmayan, kariyer, atama ve hatta memuriyetin devamı üzerinde kalıcı sonuçlar doğuran idari işlemlerdir. Aylıktan kesme cezası alan memur beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan memur on yıl süreyle belirli yönetici kadrolarına atanamamaktadır. Bu nedenle disiplin cezasına karşı hangi yollara, hangi sürelerde başvurulacağının ve idari yargıda hangi hukuka aykırılık sebeplerinin ileri sürülebileceğinin bilinmesi önem taşımaktadır. Bu yazımızda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun (DMK) 124 ila 135. maddeleri çerçevesinde disiplin cezalarına karşı açılacak iptal davasını, güncel Danıştay kararları ışığında ele alacağız.


Anayasal Güvenceler

Memurların disiplin sorumluluğuna ilişkin temel güvenceler doğrudan Anayasa'da yer almaktadır:


Anayasa m. 129/2-3: "Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. (…) Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz."

2010 yılında yapılan değişiklikten önce uyarma ve kınama cezaları yargı denetimi dışında tutulmaktaydı. Bugün ise artık en hafif disiplin cezası dahil tüm disiplin cezalarına karşı idari yargı denetim yolu açıktır.


Disiplin Cezaları ve Kanunilik

DMK, disiplin cezası verilmesinin genel çerçevesini şu şekilde çizmektedir:


DMK m. 124/2: "Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir."

DMK m. 125, beş disiplin cezasını ağırlık sırasına göre düzenlemekte ve her biri için cezayı gerektiren fiilleri ayrı ayrı saymaktadır:


  • Uyarma: Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir.

  • Kınama: Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir.

  • Aylıktan kesme: Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.

  • Kademe ilerlemesinin durdurulması: Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin fiilin ağırlığına göre bir ila üç yıl durdurulmasıdır.

  • Devlet memurluğundan çıkarma: Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmadır.


Disiplin hukukunda da suç ve cezaların kanuniliği ilkesi geçerlidir. Bununla birlikte DMK m. 125, maddede ve aşağıdaki interaktif haritada sayılan fiillere "nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara" da aynı türden ceza verilebileceğini öngörmektedir. Bu nedenle eğer eylem kanunda sayılan fiillere kıyas ile cezalandırılmışsa, iptal davasında isnat edilen fiilin ceza verilen bentle gerçekten örtüşüp örtüşmediğinin ve verilen cezanın fiilin ağırlığıyla orantılı olup olmadığının ayrıca tartışılması gerekmektedir.




Yetkili Merci

Disiplin cezasını hangi makamın vereceği, cezanın türüne göre değişmektedir:

DMK m. 126/1-3: "Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde valiler tarafından verilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası amirlerin bu yoldaki isteği üzerine, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir. Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder."

Yetki unsuru, iptal davasında ilk incelenen konulardandır. Ancak Danıştay bu konuda şekilci bir yaklaşımı benimsememektedir. Danıştay 12. Dairesinin 24.12.2025 tarihli ve 2023/4298 E., 2025/5955 K. sayılı kararına konu olayda, bir adliyede zabıt kâtibi olarak görev yapan davacı hakkında Cumhuriyet Başsavcılığının teklifi üzerine Adalet Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu Devlet memurluğundan çıkarma cezası vermiştir. Bölge İdare Mahkemesi, Cumhuriyet Başsavcılığının atamaya yetkili amir olmadığını, bu nedenle DMK m. 126'da aranan "amir isteği"nin bulunmadığını kabul ederek işlemi iptal etmiştir. Daire ise kararı bozmuş ve şu değerlendirmeyi yapmıştır:


"(…) Kanun'da yer alan "amirlerinin bu yoldaki isteği" ibaresinin de bu hususa ilişkin bulunduğu; sadece atamaya yetkili amir veya disiplin amirince bu konuda özel şekle tabi bir teklifte bulunulması gerektiği yönünde bir düzenlemenin de bulunmadığı görülmektedir."

Karar, yetki itirazının ancak cezayı veren merciin kanunen yetkisiz olduğu hallerde sonuç doğurduğunu, teklif aşamasındaki şekil farklılıklarının tek başına iptal sebebi sayılmadığını göstermektedir.


Soruşturma Usulü ve Savunma Hakkı

Disiplin cezasının en sık iptal edilme sebeplerinden biri, savunma hakkına ve soruşturma usulüne ilişkin aykırılıklardır. Kanun bu konuda açık bir kural koymaktadır:


DMK m. 130: "Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır."

Savunma hakkının gereği gibi ve etkili biçimde kullandırılması gerekemktedir. Bu bakımdan en az 7 günlük biçimsel bir sürenin yanında, savunmaya davet yazısının da memurun kendisine isnat edilen fiilden somut olarak haberdar olmasını sağlayacak içerikte olması gerekmektedir.


Danıştay, savunmanın alınmış olmasını da tek başına yeterli görmemekte; soruşturmanın kendisinin usulüne uygun yürütülmesini aramaktadır. Danıştay 12. Dairesinin 30.12.2025 tarihli ve 2024/5897 E., 2025/6047 K. sayılı kararına konu olayda, kadastro teknisyeni olarak görev yapan davacı, kadastro çalışmalarındaki usulsüzlükler nedeniyle Devlet memurluğundan çıkarma cezası almıştır. Ceza, ayrı bir disiplin soruşturması yürütülmeksizin, 4483 sayılı Kanun kapsamında ceza soruşturması izni için hazırlanan ön inceleme raporundaki tespitlere dayanılarak ve davacının savunması alınarak verilmiştir. İdare Mahkemesi davayı reddetmiş, Bölge İdare Mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir. Daire ise kararı oyçokluğuyla bozmuş ve disiplin soruşturmasının asgari unsurlarını şu şekilde sıralamıştır:


"Soruşturma emri verilmesi, bağımsız ve üst veya denk görevde olan bir soruşturmacı atanması, olayla ilgili tanık ve soruşturulanın ifadelerinin alınması, ifade alınmadan kişiye haklarının ve soruşturma konusunun bildirilmesi, isnat olunan fiille ilgili lehe ve aleyhe başkaca delillerin araştırılması, soruşturma sonucunda bir rapor hazırlanması ve bu raporda; olayın değerlendirilmesi, soruşturmacının kanaat ve teklifini belirtmesi ve raporun ilgili makama sunulması, soruşturmayı yapan kişi ile soruşturmada elde edilen delilleri değerlendirecek kişi veya kurulların ayrı olması, yasal süre içerisinde isnat olunan fiiller bildirilerek sanığın savunmasının alınması zorunluluğu, disiplin hukukunun temel ilkelerinden olduğu gibi, hukuki güvenlik ilkesinin de gereğidir."

Daire, somut olay bakımından şu sonuca ulaşmıştır:


"(…) disiplin soruşturma raporu düzenlenmeksizin, ön inceleme raporuna dayalı olarak davacının cezalandırıldığı anlaşıldığından, Devlet memurluğundan çıkarılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuki güvenlik ile belirlilik ilkelerine uyarlık görülmemiştir."

Uygulamada, ceza soruşturması için yapılan ön inceleme ile disiplin soruşturmasının birbirine karıştırıldığı sıkça görülmektedir. Bu karar, iki sürecin amaç ve güvenceler bakımından farklı olduğunu ve ön inceleme raporunun disiplin soruşturma raporunun yerini tutmayacağını açıkça ortaya koymaktadır.


Zamanaşımı ve 2026 Değişikliği

DMK, idarenin disiplin cezası verme yetkisini iki ayrı süreye bağlamaktadır. Maddenin ikinci fıkrası 23.01.2026 tarihli ve 7573 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. Hükmün güncel metni şu şekildedir:


DMK m. 127: "Bu Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. (…) Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde; zamanaşımı süresinin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir."

Bir ve altı aylık sürelerin başlangıcı olan "öğrenme" kavramı, uygulamada en çok tartışılan konudur. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre öğrenme tarihinden, disiplin amirinin fiilin disiplin suçu oluşturduğuna dair somut delillere dayalı, net ve objektif bir bilgiye ulaştığı tarihin anlaşılması gerekmektedir.


Ceza Yargılamasının Disiplin Cezasına Etkisi

Disiplin cezasına konu fiil çoğu zaman aynı zamanda bir suç oluşturmaktadır. Kanun bu iki sürecin birbirinden bağımsız olduğunu belirtmektedir:


DMK m. 131/1-2: "Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz."

Bu bağımsızlık ilkesi mutlak değildir. Danıştay 2. Dairesinin 16.02.2026 tarihli ve 2024/2014 E., 2026/562 K. sayılı kararına konu olayda, polis memuru olan davacı, DMK m. 125/E-g uyarınca "memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak" gerekçesiyle Devlet memurluğundan çıkarılmıştır. Aynı olaylar nedeniyle yargılandığı ağır ceza mahkemesinde ise örgüt üyeliği, uyuşturucu ticareti ve resmi belgede sahtecilik suçlarından beraat etmiş ve bu karar kesinleşmiştir. Bölge İdare Mahkemesi davayı reddetmiş, Daire ise kararı bozmuştur. Kararın gerekçesi şu şekildedir:


"Öte yandan, dava konusu olayda olduğu üzere disiplin cezasının verilmesine neden olan fiilin Türk Ceza Kanunu'nda açıkça suç olarak tanımlanmış olması durumunda, bu suçun işlenip işlenmediği konusunda adli yargı merciileri tarafından verilen kararın, disiplin cezasına ilişkin yargılamada da dikkate alınması gerekmektedir."

Daire, beraat kararı karşısında fiilin sübutuna ilişkin "her türlü şüpheden uzak, kesin, somut ve inandırıcı delil ve tespit" bulunmadığını belirterek işlemi hukuka aykırı bulmuştur. Buna karşılık hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları bakımından durum farklıdır. Danıştay, HAGB kararını disiplin cezası verilmesine engel saymamakta; askıda bulunan hükmün, fiilin işlenmediği veya sübut bulmadığı şeklinde yorumlanamayacağını ve disiplin soruşturması bakımından bağlayıcı olmadığını düşünmektedir.


İtiraz ve Dava Süreleri

Disiplin cezasına karşı önce idari itiraz yolu öngörülmüştür:


DMK m. 135: "Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır. İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir."

Devlet memurluğundan çıkarma cezası için itiraz yolu öngörülmemiştir. Bu cezaya karşı doğrudan idare mahkemesinde dava açılmaktadır.


Dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 7. maddesi uyarınca yazılı bildirimden itibaren altmış gündür.


Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade etmekte ve derhal uygulanmaktadır (DMK m. 132). Dava açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmamaktadır. Özellikle Devlet memurluğundan çıkarma cezasında, telafisi güç zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarıyla, İYUK m. 27 uyarınca yürütmenin durdurulması istenebilmektedir. İptal davasıyla birlikte, ceza nedeniyle yoksun kalınan aylık ve özlük haklarının faiziyle ödenmesi de talep edilebilmektedir.


Davanın sonucundan bağımsız olarak, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından beş yıl, diğer cezaların uygulanmasından on yıl sonra, atamaya yetkili amire başvurularak cezanın özlük dosyasından silinmesi istenebilmektedir (DMK m. 133).


Sonuç

Disiplin cezasına karşı açılan iptal davasında idari yargı, işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlemektedir. Uygulamada en etkili iptal sebepleri; savunma hakkının şeklen değil fiilen tanınmaması, usulüne uygun bir disiplin soruşturması yapılmadan ceza verilmesi, fiilin sübutunun somut delillerle ortaya konulamaması ve zamanaşımı sürelerine uyulmamasıdır. Hak kaybının önlenmesi için yedi günlük itiraz ve altmış günlük dava sürelerinin tebliğ tarihinden itibaren takip edilmesi gerekmektedir.


Sıkça Sorulan Sorular

Uyarma ve kınama cezasına karşı dava açılabilir mi?

Evet. Anayasa m. 129/3 uyarınca disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. 2010 yılında yapılan değişiklikten bu yana uyarma ve kınama dahil tüm disiplin cezalarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir.

Dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca altmış gündür. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına karşı ayrıca tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz yoluna başvurulabilir.

Hayır. DMK m. 130 uyarınca savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için en az yedi gün süre verilmesi ve isnat edilen fiilin somut olarak bildirilmesi gerekmektedir. Süresi içinde savunma yapmayan memur ise savunma hakkından vazgeçmiş sayılmaktadır.

Kendiliğinden kalkmaz; ancak dava açıldığında belirleyici bir delil niteliği taşıyabilir. Danıştay, fiilin aynı zamanda suç olarak tanımlandığı hallerde ceza mahkemesinin beraat kararının disiplin yargılamasında dikkate alınması gerektiğini kabul etmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı ise disiplin cezası verilmesine engel sayılmamaktadır.

Fiilin öğrenilmesinden itibaren bir ay (çıkarma cezasında altı ay) içinde soruşturmaya başlanmazsa veya fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ceza yargı kararıyla iptal edilirse idare, 2026 değişikliği uyarınca kalan süre içinde veya en geç altı ay içinde yeniden ceza verebilir.


bottom of page