Ayıplı Otomobil ve Araçta Tüketicinin Hakları: Değişim, İade, Onarım ve İkinci El Araç


Yeni alınan bir aracın sürekli servise gitmesi, kısa sürede boya atması veya galeriden alınan ikinci el aracın sonradan hasar kaydının ortaya çıkması, tüketici uyuşmazlıklarının en sık karşılaşılan örnekleri arasındadır. Bu durumlarda tüketicinin hakları yalnızca aracın tamir ettirilmesinden ibaret değildir; aracın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesi, bedelin iadesi veya bedelden indirim de istenebilmektedir. Bu yazıda, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) çerçevesinde ayıplı araçta tüketicinin seçimlik hakları, süreler, ikinci el araç satışları ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2026 yılında verdiği kararlar ele alınacaktır.
Ayıplı Araç Nedir?
Ayıplı malın tanımı TKHK m. 8'de yapılmaktadır:
TKHK m. 8/1: "Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır."
Kanun, sözleşmede açıkça yazılmayan bazı nitelikleri de ayıp kapsamına almaktadır:
TKHK m. 8/2: "Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir."
Araçlar bakımından tekrar eden motor, şanzıman, fren veya elektronik arızaları, üretimden kaynaklanan boya ve kaporta kusurları, ilanda belirtilen donanımın bulunmaması ve "hasarsız" diye satılan aracın hasar kaydı taşıması bu kapsamdadır.
Ayıbın Varlığı ve İspat
Altı aylık karine
Ayıbın teslim anında var olup olmadığının ispatı tüketici lehine düzenlenmiştir:
TKHK m. 10/1: "Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz."
Ne var ki ayıbı erken fark eden tüketicinin uzun süre seçimlik hakkını kullanmaması, yargı sürecinde hakkın kötüye kullanılması itirazıyla da karşılaşabilmektedir. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ayıbın teslim anında bulunduğunu, uygulamada bilirkişi raporuyla, tüketicinin ispat etmesi gerekmektedir.
Teslimde fark edilen ayıp ve "sorunsuz teslim aldım" belgesi
Bayiler, aracı teslim ederken tüketiciye "aracı eksiksiz ve kusursuz teslim aldım" içerikli belgeler imzalatmaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2025/5505 E., 2026/3073 K. sayılı kararına konu olayda, sıfır aracın çamurluklarında çizik, tamponunda kabarma ve taş vuruğu bulunmasına rağmen bayi yetkilileri bunları teslim tutanağına yazmamış, tüketici de sorunsuz teslim belgesini imzalamıştı. Daire, tüketicinin aynı gün gönderdiği e-postayı belirleyici bulmuştur:
Yargıtay 3. HD, 2025/5505 E., 2026/3073 K.: "…her ne kadar davacı tarafından dava konusu aracın sağlam ve ayıpsız bir şekilde teslim alındığına dair "Araç Teslim ve Tesellüm Belgesi" imzalanmışsa da, davacının aracı teslim aldığı gün ve saatte davalı tarafa gönderdiği mail ile araçtaki kusurları bildirdiği, davacının seçimlik hakkını misli ile değişim şeklinde kullanmasının hakkaniyete ve taraflar arasındaki hak ve menfaatler dengesine de uygun olduğunun anlaşılmasına göre…"
Tüketicinin Seçimlik Hakları
Aracın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketicinin kanunen kendisine imkan sağlanan dört haktan birini seçmesi gerekecektir:
TKHK m. 11/1: "Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici; a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme, ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür."
Seçim hakkı tüketiciye aittir. Onarım veya misli ile değişim istenmişse, talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren en geç otuz iş günü içinde yerine getirilmesi gerekmektedir (TKHK m. 11/4). Onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlük doğuruyorsa tüketici dönme veya bedel indirimine yönelebilmektedir (TKHK m. 11/3).
Tüketicinin seçtiği hak yerine başka hakka hükmedilemez
Uygulamada mahkemeler zaman zaman, tüketicinin misli ile değişim talebine rağmen yalnızca aracın ayıpsız ve ayıplı değeri arasındaki farka hükmetmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, sıfır aracın tavan direklerinde göçük oluşan bir olayda bu yaklaşımı bozmuştur:
Yargıtay 3. HD, 2026/813 E., 2026/4124 K.: "Ayıbın önemi, aracın ayıpsız değeri, hakkaniyet ilkeleri gözetildiğinde davacı tüketicinin aracı mevcut ayıpları ile kabul etmeye zorlanamayacağı açıktır. 6502 sayılı Kanun kapsamında davacının yenilik doğurucu haklarından ayıpsız misli ile değişim hakkını seçtiğinin anlaşıldığı, yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda davacının bu talebi kabul edilerek sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı şekilde, yazılı gerekçelerle aracın ayıpsız değeri ile ayıplı değeri arasındaki farkın davalılardan tahsiline karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir."
Tekrarlayan arıza ve misli ile değişim
Onarım hakkını kullanan tüketici, arıza tekrar ettiğinde misli ile değişim talep edebilmektedir. Yargıtay, aynı arıza nedeniyle defalarca servise giren araçlarda değişim talebini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Garanti süresinde en az beş kez elektronik arıza nedeniyle servise giren bir araç hakkında Daire şu değerlendirmeyi yapmıştır:
Yargıtay 3. HD, 2025/6132 E., 2026/3250 K.: "…dava konusu aracın gizli ayıplı olduğu, davacının seçimlik hakkını misli ile değişim şeklinde kullanmasının hakkaniyete ve taraflar arasındaki hak ve menfaatler dengesine de uygun olduğu, davacının aracı, davalının da ödenen bedeli kullanması karşısında kullanım bedelinin mahsubu talebinin anılan 6502 sayılı Kanunun özü ve ruhuna aykırı olduğunun anlaşılmasına göre…"
Arızanın her seferinde geçici olarak giderilmiş görünmesi, değişim hakkını ortadan kaldırmamaktadır. Bu nedenle servis kayıtlarının, iş emirlerinin ve arızanın tekrarına ilişkin belgelerin saklanması büyük önem taşımaktadır.
Kimden istenir?
Sözleşmeden dönme ve bedel indirimi hakkı satıcıya karşı kullanılmaktadır. Ücretsiz onarım ve ürünün ayıpsız şekli ile değişimini isteme hakkının ise üretici veya ithalatçıdan istenebilmesi mümkündür.
TKHK m. 11/2: "Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu fıkradaki hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur."
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2025/5964 E., 2026/3246 K. sayılı kararına konu olayda satıcı davaya dahil edilmemiş; freni dört kez kilitlenen aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesi doğrudan ithalatçıdan istenmiş ve talep kabul edilmiştir. Daire, aracın trafikte emniyetli bir sürüş sağlayamadığını ve kullanıcı hatası bulunmadığını esas almıştır.
Kullanım Bedeli ve Değer Kaybı
Satıcı ve ithalatçılar, değişim veya iade halinde tüketicinin aracı kullandığı süre için kullanım bedeli mahsup edilmesini talep etmektedir. Yargıtay bu talebi, yukarıda aktarılan kararlarda olduğu gibi, TKHK'nın özü ve ruhuna aykırı bularak reddetmektedir.
Ancak kullanım bedelinden farklı olarak, aracın tüketicinin elindeyken uğradığı hasar değişimde dikkate alınmaktadır:
Yargıtay 3. HD, 2025/6033 E., 2026/3934 K.: "Yukarıda belirtilen hususta, araçta hasar kaydı bulunup bulunmadığı araştırılarak saptanmalı ve bu durumun mevcut olması halinde bu değer kaybının, davacı tarafından davalıya ödenmesine karar verilmelidir."
Zamanaşımı
Ayıplı maldan sorumluluk süreye bağlıdır:
TKHK m. 12: "(1) Kanunlarda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. (…) (3) Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz."
Kanunda veya sözleşmede, örneğin daha uzun süreli bir garanti taahhüdünde, daha uzun bir süre öngörülmüşse o süre uygulanmaktadır. Üçüncü fıkradaki istisna ise özellikle üretimden kaynaklanan ayıplarda önem kazanmaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2018 model bir araçta yıllar sonra ortaya çıkan boya atması nedeniyle açılan davanın zamanaşımından reddedilmesini bozmuştur:
Yargıtay 3. HD, 2025/5607 E., 2026/4220 K.: "Mahkemece ağır kusur halinde zamanaşımının işlemeyeceği konusunda 6502 sayılı yasanın 12/3 ve 16/2 maddeleri birlikte değerlendirilerek ve mevcut ayıp nedeniyle ağır kusurlu olan davalıların zamanaşımı süresinden yararlanamayacakları dikkate alınarak işin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde zamanaşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir."
Olayda bilirkişiler, boya atmasının üretimdeki boyama işleminden kaynaklandığını ve üreticinin ağır kusurundan doğduğunu tespit etmiştir. Ağır kusur veya hile ile gizlenen ayıplarda on yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanmaktadır.
İkinci El Araç Satışları
Galeriden alım
Galeri, ticari amaçla araç satan bir işletme olduğundan, aracı kişisel kullanım için satın alan kişi ile galeri arasındaki satış bir tüketici işlemidir. İkinci el satışlarda kanun, satıcının sorumluluğu için asgari bir süre öngörmektedir:
TKHK m. 12/2: "Bu Kanunun 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrası saklı olmak üzere ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise üç yıldan az olamaz."
Kkinci el araç alan tüketici yeni bir araçtan beklenen bütün özellikleri bekleyemez. Ancak satıcının "hasarsız", "boyasız" veya belirli bir kilometre gibi nitelik vaatlerine aykırılık ayıp sayılmaktadır. Satıcının bildiği hasar kaydını veya kilometre düşürmeyi gizlemesi ise hile ile gizleme niteliğinde olduğundan zamanaşımı sınırı 1 yıl ilse sınırlanmayacaktır.
Satıcı, ayıbı etiketle veya faturada açıkça göstermişse sorumluluktan kurtulabilmektedir (TKHK m. 10/3). Tüketicinin sözleşme sırasında ayıbı bildiği veya bilmesinin beklendiği hallerde de sözleşmeye aykırılık bulunmamaktadır (TKHK m. 10/2). Bu nedenle ekspertiz raporunun ve satış ilanının içeriği, ikinci el araç uyuşmazlıklarında belirleyici delil niteliğindedir.
Bireysel araç satış ve devrinde ayıp
Aracı galeriden değil, ticari amaçla hareket etmeyen bir bireyden satın alan kişi bakımından satış tüketici işlemi değildir; bu uyuşmazlıklar Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir ve alıcının muayene ve bildirim külfeti bulunmaktadır. Bununla birlikte araç hâlâ garanti süresi içindeyse ve ayıp üretimden kaynaklanıyorsa, onarım veya misli ile değişim talebi üretici veya ithalatçıya yöneltilebilmektedir.
Başvuru Yolu
Uyuşmazlığın değeri, TKHK m. 68'de belirlenen ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Araç bedeli bu sınırı genellikle aştığından ayıplı araç uyuşmazlıkları çoğunlukla tüketici mahkemesinde görülmektedir. Tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TKHK m. 73/A). Ayıbın kaybolma veya değişme ihtimali bulunuyorsa, dava öncesinde delil tespiti yaptırılması da değerlendirilmelidir.
Sonuç
Ayıplı araçta tüketici; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım ve misli ile değişim haklarından birini serbestçe seçebilmektedir. Yargıtay özellikle tekrarlayan arızalarda ayıpsız misli ile değişim talebini kabul etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aracım sürekli servise gidiyor; yenisiyle değiştirilmesini isteyebilir miyim?
TKHK m. 11 uyarınca tüketici, ayıplı aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteyebilmektedir. Yargıtay, aynı arıza nedeniyle defalarca servise giren araçlarda bu talebi kabul etmektedir. Talep satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilebilmektedir.
Galeriden aldığım aracın hasar kaydı sonradan çıktı; ne yapabilirim?
Galeriden yapılan alım tüketici işlemidir ve satıcının ikinci el araçtaki sorumluluğu bir yıldan az olamaz. "Hasarsız" olarak satılan aracın hasar kaydı taşıması ayıp sayılmaktadır. Hasarın bilerek gizlendiği hallerde zamanaşımı süresi de daha geniş uygulanmaktadır.
Dava açma süresi ne kadardır?
Ayıplı maldan sorumluluk, kural olarak aracın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse bu süre uygulanmamaktadır. Eğer satış işlemi bir tüketici işlemiden doğmakta ise dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.




